Waarom ik graag in onzichtbaar poppenkast speel

Alles wat je wilt weten over spelen in een poppenkast — als je tenminste begrijpt waarom de illusie er alles toe doet

Er is de afgelopen decennia  iets veranderd in de wereld van het poppenspel. Steeds meer poppenspelers stappen uit de kast. Letterlijk. Ze spelen zichtbaar voor hun publiek, met de pop in de hand, zonder gordijntjes of een kast die hen verbergt. Dat is een keuze die ik begrijp, maar het is niet echt mijn keuze.

Ik word regelmatig gevraagd waarom ik dan nog steeds in een poppenkast speel. Waarom ik vasthoud aan iets wat sommigen ouderwets noemen. In deze blog geef ik je antwoord op die vraag. En op een paar andere vragen die ik vaker krijg. Want het is een onderwerp waar ik veel over te zeggen heb.

Wat is het verschil tussen spelen in een poppenkast en zichtbaar spelen voor je publiek?

Het klinkt misschien als een simpel verschil. Hier de kast, daar de speler die gewoon zichtbaar is. Maar in de praktijk zijn het twee compleet verschillende manieren van werken.

Als je in een poppenkast speelt, ben je als speler volledig onzichtbaar voor het publiek. De kinderen zien alleen de poppen. Jij ziet het publiek ook niet, of nauwelijks. Je speelt puur op gevoel, op het geluid van de reacties die je hoort, op de timing die je door ervaring hebt opgebouwd. Je bent er wel, maar je bent er ook niet. Dat vraagt een heel specifieke manier van spelen.

Zichtbaar spelen is anders. Je staat er gewoon bij, de pop in je hand of aan je arm, en het publiek ziet jou én de pop. Dat is op zich niet verkeerd. Maar het vraagt een andere techniek en een ander soort aandacht van het publiek.

Welke voordelen heeft het spelen in een poppenkast?

Het grootste voordeel is de illusie. Als de kinderen jou niet zien, is de pop echt. Niet bijna echt, niet een beetje echt, maar gewoon echt. Een kind van vier dat voor de kast zit, gelooft er volledig in. Die beleving is onbetaalbaar.

Daar komt bij dat een poppenkast een eigen wereld creëert. De gordijntjes, de belichting, de muziek, het decor. Alles samen zorgt voor een theatrale ervaring die je met zichtbaar spelen moeilijker bereikt. Het is als het verschil tussen een film kijken in de bioscoop of op je telefoon. Beide werken, maar de beleving is een andere.

Ook voor de speler heeft de kast voordelen. Je kunt je volledig concentreren op de poppen en het verhaal, zonder dat je hoeft na te denken over hoe jij er zelf bij staat. De kast is je bescherming en tegelijkertijd je instrument. Nog een voordeel is dat je geen grote menshoge decors hoeft te maken en je speelplek met een achterdoek moet afbakenen om een rustige achtergrond te hebben.

Welke voordelen heeft zichtbaar een poppenspel spelen?

Eerlijk is eerlijk, er zitten ook voordelen aan zichtbaar spelen. Het is praktischer. Je hebt geen grote kast nodig die je moet opbouwen en vervoeren. Je kunt overal optreden, ook op plekken waar een kast simpelweg niet past.

Zichtbaar spelen maakt ook meer contact mogelijk met het publiek. Je kunt de zaal in kijken, reageren op wat je ziet, improviseren op basis van de sfeer in de ruimte. Dat is iets wat in een kast lastiger is, al leer je na verloop van tijd heel goed aan te voelen hoe het ervoor staat.

Voor sommige verhalen en doelgroepen kan zichtbaar spelen ook heel goed werken. Bij workshops, bij educatieve programma’s, bij oudere doelgroepen. Het is geen slechte manier van spelen. Het is gewoon een andere.

Waarom ik liever in een poppenkast speel en onzichtbaar ben voor mijn publiek

Ik heb hier lang over nagedacht. En het antwoord is eigenlijk heel eenvoudig. Als ik zichtbaar ben, verdwijnt de magie. Niet helemaal, maar toch. Het kind ziet mij en ziet de pop. Het weet dan dat ik de pop beweeg. De illusie is weg. Vaak zegt een kind het ook: “Dat doe jij.”

In de kast is dat anders. De kinderen weten ergens wel dat er iemand achter de kast zit. Maar ze geloven er toch in. Die combinatie van weten en toch geloven is precies wat poppenspel zo bijzonder maakt. Het is een beetje zoals bij een goochelaar. Je weet dat het een truc is, maar je wil toch verrast worden.

Ik ben als kleine jongen verliefd geworden op het poppenspel door die illusie. Door de magie van poppen die lijken te leven. Die magie wil ik doorgeven. Aan kinderen die voor de kast zitten en met open mond kijken. Aan ouders die even vergeten dat ze eigenlijk naar een pop kijken. Aan grootouders die er stil van worden.

Dat bereik ik het beste vanuit de kast. Onzichtbaar voor het publiek, maar volledig aanwezig in het verhaal.

Ik merk ook dat jonge poppenspelers die alleen zichtbaar hebben leren spelen, het heel moeilijk vinden om in een kast te stappen. Het is echt een andere tak van sport. Je mist de directe terugkoppeling van gezichten en ogen. Je moet het doen op gevoel en op vertrouwen. Dat kost tijd om te leren. Maar als het eenmaal zit, is het ongelooflijk bevredigend.

Wil je zelf ervaren wat een voorstelling in de poppenkast doet met een publiek?

Dan nodig ik je uit om een voorstelling te boeken bij Poppentheater Cassiopeia. Of het nu gaat om een kinderfeestje, een schooloptreden, een evenement of een andere gelegenheid. Ik kom graag langs met de grote poppenkast of de mobiele poppenkast en laat je zien wat die illusie met kinderen doet.

Laat je het snel weten? Ik ben benieuwd naar je reactie en vertel je graag wat de mogelijkheden zijn.